หมู่บ้านสบลานมีถิ่นฐานอยู่ในบริเวณป่าต้นน้ำ ซึ่งยังคงมีความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรป่าไม้และทรัพยากรแหล่งน้ำ

บ้านเกาะแรต ส่วนใหญ่มีเชื้อสายไทยทรงดำหรือไทยโซ่ง ชุมชนที่ยังคงรักษาไว้ซึ่งวัฒนธรรมประเพณีจนถึงปัจจุบัน มีหัตถกรรมหลายอย่างที่น่าสนใจ ได้แก่ การทอผ้า และเครื่องจักสานของชาวไทยทรงดำ ที่ยังคงไว้ซึ่งวัฒนธรรมประเพณีจนถึงปัจจุบัน

บ้านแม่สะป๊อก ชุมชนกลุ่มชาติพันธุ์ปกาเกอะญอและชนพื้นเมือง กับการตั้งถิ่นฐานบนพื้นที่ที่มีทรัพยากรธรรมชาติ ผืนป่า แหล่งน้ำ และสภาพแวดล้อมที่สวยงาม

บ้านรุ่งอรุณ เป็นชุมชนเกษตรกรรม และชุมชนชาติพันธุ์ของจีนยูนาน  มีบ้านเรือนเป็นรูปแบบจีนโบราณ นิยมใช้วัสดุเป็นคอนกรีต โดยมีพื้นที่สำหรับเก็บและตากผลผลิตจากพืชไร่ และมีเรือนเก่าบางส่วนที่มีการผสมผสานรูปแบบสถาปัตยกรรมของชาวไทยใหญ่ ส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม

หมู่บ้านติดชายแดนไทย-เมียนมา ติดเทือกเขาตะนาวศรี มีสถานที่ท่องเที่ยวแก่งส้มแมว ศูนย์ศึกษาพรรณไม้ป่า สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ มีพรรณไม้หลากหลายชนิด ป่าไม้อุดมสมบูรณ์ เหมาะแก่การท่องเที่ยวทางธรรมชาติ

หลวงพ่อใหญ่ดงแสนตอ พระปฏิมาศักดิ์สิทธิ์ประจำทิศบูรพา พระพุทธรูปหินทรายโบราณปางมารวิชัยสมัยทวารวดีที่มีเอกลักษณ์ สมัยพุทธศตวรรษที่ 17 และหลักฐานการตั้งถิ่นฐานของชุมชนยุคประวัติศาสตร์

ชุมชนวัดบ้านฆ้องมีจิตรกรรมฝาผนังที่บอกเล่าเรื่องราวทางประวัติศาสตร์และวิถีชีวิตของชุมชน สะท้อนความเป็นมาของชาติพันธ์ลาวที่ถูกหลอมรวมเข้ากับวัฒนธรรมไทยท้องถิ่น

ชุมชนที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่า 100 ปี

ธรรมาสน์เสาเดียว ศาสนวัตถุเชิงสัญลักษณ์ที่มีบทบาทสำคัญในการประกอบประเพณีและพิธีกรรมทางศาสนาของชาวบ้าน และมรดกภูมิปัญญาของชาวผู้ไท 

บรรพบุรุษของคนที่นี่มีถิ่นเดิมอยู่แถบเมืองแกงหรือที่เรียกตามพงศาวดารเมืองแกงว่าเมืองน้ำน้อย ผู้ไทแถบเมืองแกงเรียกตนเองว่า ผู้ไทกวาน แต่คนกลุ่มชาติพันธุ์อื่นมักเรียกผู้ไทในเมืองนั้นว่า ผู้ไทดำ

ชุมชนเกษตรกรรมเชื้อสายชาวไทเขิน ทำเกษตรกรรมเลี้ยงวัวนมและรับจ้างทั่วไป

บ้านท้ายเหมืองเป็นชุมชนที่มีความหลากหลายทางชาติพันธุ์ ศาสนา และวัฒนธรรม ประกอบด้วยคนไทยเชื้อสายกะเหรี่ยงซึ่งเป็นกลุ่มชนดั้งเดิมในพื้นที่ คนไทยจากภาคอีสาน ชาวกะเหรี่ยงนอก ทั้งคนพม่า คนทวาย กะเหรี่ยงและมอญ