หมู่บ้านแห่ง "หินผา" อุดมด้วยทรัพยากรป่าไม้และ "ถ้ำหินงอกหินย้อย" 

ชาวบรูบ้านหินแตกมีจุดเด่นเรื่องพืชพันธุ์ที่ตนสามารถหาได้จากป่า เช่น หน่อไม้ไร่ เห็ด และอื่น ๆ ออกมาวางขายหน้าบ้านในช่วงเวลาเช้าตรู่ 

บ้านใหม่เฮาะคี บ้านของชาวปกาเกอะญอ โดดเด่นวัฒนธรรมประเพณี 

บ้านตาลเจ็ดต้นเป็นหมู่บ้านที่มีประวัติศาสตร์ความเป็นมาควบคู่ไปกับการก่อตั้งเมืองปาย เป็นชุมชนชาวไทใหญ่ที่มีแม่น้ำปาย ท่าแพตาลเจ็ดต้น และเขตอนุรักษ์พันธุ์ปลาที่มีการจัดการโดยการมีส่วนร่วมของคนในชุมชน

"ห้วยแม่สอ" ดินแดนต้นน้ำแห่งบ้านแม่สอใต้

"เลี้ยงผีไร่" วิถีเกษตรกรรมแห่งบ้านผีปานใต้

บ้านปลายคลองตง กลุ่มมานิกลุ่มใหญ่ที่มีวิถีดำรงชีพบริเวณที่ราบบนภูเขาป่าต้นน้ำคลองตงเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเทือกเขาบรรทัด 

ชุมชนปกาเกอะญอที่ยังคงวิถีชีวิตผูกพันกับป่าเขาตามธรรมชาติ ภายในมีพิพิธภัณฑ์ปกาเกอะญอบอกเล่าเรื่องราวการต่อสู้เพื่ออุดมการณ์ยึดมั่นในอาชีพเป็นอนุสรณ์สถานให้ชนรุ่นหลังได้รำลึก

ชุมชนของชาวลาหู่แดงที่มีประวัติความเป็นมาที่ยาวนาน ซึ่งเป็นประชากรกลุ่มแรก ๆ ที่อพยพเข้ามาในอำเภอปางมะผ้า และส่วนใหญ่ยังคงดำรงวิถีชีวิตแบบดั้งเดิม เนื่องจากเป็นหมู่บ้านที่อยู่ห่างไกลจากชุมชนใหญ่ ตั้งอยู่ในพื้นที่ที่เข้าถึงยาก

การเข้ามาตั้งถิ่นฐานของกลุ่มชาติพันธุ์ปกาเกอะญอ ขยับขยายพื้นที่เป็นชุมชนกลุ่มเล็ก ๆ กับสังคมพหุวัฒนธรรมและกลุ่มทางความเชื่อที่เป็นเอกลักษณ์

ชุมชนที่มีการย้ายถิ่นฐานถึง 3 ครั้งจากปัญหาโรคภัยร้ายแรงก่อนที่จะลงหลักปักฐานในพื้นที่ปัจจุบันภายหลังจากการพบพระพุทธรูปไม้ที่ลอยมาติดในพื้นที่ปัจจุบัน

วิถีชีวิตเรียบง่ายของชาวปกาเกอะญอแห่งบ้านแม่ลายดวงจันทร์